Wat je bloed over je vertelt

Moeheid is de klacht die we het vaakst horen, en dit zijn de waarden waar een arts dan als eerste naar kijkt. Ferritine laat zien hoeveel ijzer je in voorraad hebt, en die voorraad raakt op voordat je bloedarmoede krijgt, waardoor je je al maanden slap kunt voelen terwijl je hemoglobine nog prima is. Vitamine B12 en foliumzuur heb je nodig om rode bloedcellen aan te maken en om je zenuwstelsel te laten werken zoals het hoort. Hemoglobine is het eiwit dat die cellen gebruiken om zuurstof te vervoeren, dus die waarde vertelt of het eindresultaat klopt.

Een tekort is bijna altijd iets waar je zelf aan kunt werken, met voeding, met daglicht of met gerichte suppletie in de juiste dosering. De arts vertelt je welke dosering bij jouw waarde past en hoe lang je die aanhoudt. Meet je een half jaar later opnieuw, dan zie je zwart op wit of het gewerkt heeft.

Bloedvetten horen bij de belangrijkste risicofactoren voor hart- en vaatziekten, en je voelt er helemaal niets van. Meten is de enige manier om te weten hoe je ervoor staat. Losse getallen vertellen bovendien maar de helft van het verhaal, want het gaat om de verhouding tussen de soorten. Iemand met een hoog totaal cholesterol en een hoog HDL staat er heel anders voor dan iemand met dezelfde totaalwaarde en een laag HDL.

Deze waarden reageren op wat je eet, hoeveel je beweegt en hoeveel je weegt, dus je hebt er meer invloed op dan je denkt. Wie zijn getallen kent, kan gericht bijsturen en het effect bij een volgende meting terugzien. Vragen je waarden om medische opvolging, dan hoor je dat van de arts en gaat je labrapport mee naar je huisarts.

HbA1c laat je gemiddelde bloedsuiker over de afgelopen twee tot drie maanden zien, en dat maakt het een veel stabielere graadmeter dan een losse meting op een willekeurige ochtend. Zo'n losse meting hangt namelijk sterk af van wat je die dag gegeten hebt en hoe je geslapen hebt. Een HbA1c aan de hoge kant is een vroeg signaal, jaren voordat iemand er klachten van krijgt.

Je krijgt deze waarde in twee eenheden terug, als percentage en volgens de IFCC-standaard in mmol per mol. Ziekenhuizen in Nederland gebruiken de IFCC-eenheid, dus met beide getallen kun je je uitslag naast een eerdere meting van je huisarts leggen.

Dit is een van de waarden waar leefstijl het meeste verschil maakt: voeding, beweging, gewicht en slaap werken er allemaal direct op in. De arts bespreekt met je wat realistisch is in jouw situatie en waar de meeste winst zit, zodat je niet alles tegelijk hoeft om te gooien.

Een verhoogd hs-CRP kan wijzen op laaggradige ontsteking, een sluimerend proces dat je zelf niet merkt. De context bepaalt hier alles, want een verkoudheid van vorige week, een zware training of een ontstoken kies duwen deze waarde ook tijdelijk omhoog. Precies daarom laten we deze uitslag nooit als los getal bij je binnenkomen.

Samen met je andere waarden helpt hs-CRP de arts het hele beeld te lezen. Is de waarde eenmalig verhoogd zonder duidelijke reden, dan is een herhaling na een aantal weken vaak het verstandigste. Blijft hij verhoogd, dan bespreekt de arts waar je verder naar zou moeten laten kijken.

Je schildklier bepaalt het tempo van je stofwisseling, en TSH is het hormoon waarmee je hersenen die klier aansturen. Werkt je schildklier te traag of te snel, dan zie je dat aan deze waarde vaak eerder dan je het aan jezelf merkt. De klachten die erbij horen, zoals moeheid, gewichtsverandering, somberheid of juist gejaagdheid, schrijven mensen makkelijk toe aan drukte of aan hun leeftijd.

Een afwijkende TSH geeft antwoord op de vraag waar je klachten vandaan kunnen komen, en het is een concreet startpunt voor je huisarts. Zo voorkom je dat je jaren blijft gissen. Zit je waarde goed, dan weet je dat je de oorzaak elders moet zoeken.

Je lever en je nieren verwerken alles wat je binnenkrijgt, van eten en alcohol tot medicijnen en supplementen. Ze werken lang door zonder te klagen, dus je merkt zelf pas laat dat er iets mindert. Deze waarden laten zien hoe ze hun werk doen. eGFR is een berekening die schat hoeveel bloed je nieren per minuut filteren.

Een goede uitslag is hier vooral geruststelling, en meteen een nulmeting waar je latere metingen tegen afzet. Een afwijkende waarde is informatie waar je huisarts direct mee verder kan. Slik je regelmatig supplementen of gebruik je medicijnen, dan is het sowieso verstandig om deze waarden te kennen.

Bij mannen speelt testosteron mee in energie, spierkracht, libido en stemming. Het totaalgetal zegt daarover weinig, omdat een groot deel gebonden zit aan eiwitten en dus niet beschikbaar is. Daarom meten we ook SHBG en albumine en rekenen we het vrije testosteron uit. Bij vrouwen dragen estradiol en progesteron de cyclus, en die bewegen door de maand heen. LH en FSH laten bij beide zien hoe je hersenen de productie aansturen, en zeggen bij vrouwen ook iets over de aanloop naar de overgang.

Slaap, gewicht, krachttraining en alcohol hebben invloed op deze waarden, dus er valt vaak meer zelf te doen dan mensen verwachten. De arts bespreekt wat jij kunt beïnvloeden en wanneer opvolging bij je huisarts verstandig is. Hormonen voorschrijven doen wij niet.